Trong nhiều thập niên, "công thức" ấy đưa Doris Payne qua hàng chục cửa hàng nữ trang.
Gần 70 năm với 32 bí danh và 9 hộ chiếu, bà ta đi khắp thế giới, đánh cắp số trang sức trị giá hơn 2 triệu USD. Payne bị bỏ tù nhiều lần đến mức không thể đếm.
Nhưng điều khiến câu chuyện của Doris đặc biệt không chỉ là số kim cương lấy được, mà là việc bà ta gần như biến trộm cắp thành một "nghề nghiệp" kéo dài suốt đời.
Doris sinh ra trong những năm Đại suy thoái tại Slab Fork, một thị trấn khai mỏ nghèo ở bang West Virginia. Từ nhỏ, bà ta thích đóng vai một phụ nữ sang trọng, đội mũ, xách túi và tưởng tượng mình đang sống một cuộc đời hoàn toàn khác. Những món đồ ấy không chỉ là trò chơi trẻ con.
Theo lời Doris được thuật lại trong sách và phim tài liệu, một trong những ký ức có ảnh hưởng lớn nhất đến bà ta là lần bị chủ một cửa hàng trang sức đuổi ra ngoài chỉ vì một khách hàng da trắng bước vào.
Nhiều năm sau, bà ta quay lại những cửa hàng như thế, nhưng lần này trong vai một khách hàng mà người bán phải niềm nở tiếp đón.
Đến tuổi đôi mươi, Doris trộm kim cương lần đầu tiên. Bà kể mục đích không phải để làm giàu mà để có tiền giúp mẹ rời khỏi người chồng bạo lực.
"Tôi sẽ không bao giờ bị đàn ông chi phối. Tôi sẽ tự quyết định số phận của mình", Doris tự nhủ.
Ảnh chụp Doris Payne khi bị bắt năm 1965. Ảnh: NYT
Kẻ cướp kim cương thanh lịch
Điều thú vị nhất trong phương thức của Doris là nó không giống một vụ cướp. Không có tiếng súng, không đe dọa, không ai bị khống chế. Luật sư của Doris từng gọi đó là "theft by beguilement" - trộm cắp bằng sự mê hoặc.
Doris ăn mặc sang trọng, bước vào cửa hàng và tạo cảm giác mình thuộc về nơi đó. Bà ta có thể nói đang tìm một món quà cho con gái, cho mẹ, hoặc chỉ đơn giản muốn xem một món đồ đắt tiền. Rồi màn trình diễn bắt đầu.
Bà ta yêu cầu xem chiếc này, rồi chiếc khác. Thử lên tay, tháo ra, đặt xuống, chuyển sang món khác. Nhịp độ khiến người bán phải liên tục theo dõi hàng loạt món trang sức.
Đôi khi Doris cố tình để một món đồ "biến mất", sau đó chính mình lại chỉ cho nhân viên nơi nó đang nằm.
Niềm tin của nhân viên bán hàng vì thế càng tăng lên. "Bà ấy vừa giúp mình tìm lại món đồ", họ nghĩ. Rồi trong lần mất tập trung tiếp theo, món đồ Doris nhắm tới thực sự biến mất.
The Life and Crimes of Doris Payne, bộ phim tài liệu về cuộc đời "lão bà" đạo chích này, mô tả đây là một dạng đánh lạc hướng rất tinh vi: Bà ta tạo ra một chuỗi tương tác khiến người bán mất khả năng theo dõi chính xác từng món đồ trên quầy.
John Kennedy, người đứng đầu Jewelers' Security Alliance (Liên minh An ninh ngành kim hoàn), từng mô tả Doris là một phụ nữ ăn mặc đẹp, nói chuyện lưu loát, lịch sự và có vẻ giàu có. Chính hình ảnh ấy khiến các nhân viên không nghĩ đến một kẻ trộm.
Doris hiểu một điều rất đơn giản: Muốn lấy được viên kim cương, trước hết phải khiến người bán tin mình là người có thể mua nó.
Chiến tích viên kim cương 10 carat
Nếu cuộc đời Doris Payne có một vụ trộm giống điện ảnh nhất, đó là câu chuyện xảy ra tại Monte Carlo năm 1974.
Bà ta từng nói bộ phim To Catch a Thief của Alfred Hitchcock, lấy bối cảnh thế giới tội phạm trang sức ở vùng Côte d'Azur, khiến bà đặc biệt muốn thử sức tại Monte Carlo. Doris đến đây và bước vào Cartier với mục tiêu là một chiếc nhẫn kim cương.
TheoWashington Post, đó là một chiếc nhẫn platinum gắn kim cương. Doris dùng cùng sự mê hoặc như mọi khi và dễ dàng lấy được. Sau khi rời cửa hàng, bà ta lên đường đến sân bay nhưng bị hải quan giữ lại.
Những gì xảy ra sau đó nghe như kịch bản phim.
Payne kể Doris bị giữ tại một nơi ở gần Địa Trung Hải. Một ngày nọ, bà xin người quản lý một chiếc bấm móng tay và kim chỉ với lý do cần sửa quần áo.
Theo lời Doris, bà ta dùng bấm móng tay để tháo viên kim cương ra khỏi ổ nhẫn, giấu viên đá trong quần lót định hình và vứt phần vỏ nhẫn xuống biển.
Phòng bị lục soát nhưng viên kim cương vẫn ở bên bà.
Giá trị chiếc nhẫn khoảng 500.000 USD, một con số khổng lồ thời bấy giờ.
Doris bị giữ tại Monaco khoảng 9 tháng rồi được tự do vì nhà chức trách cuối cùng không tìm được viên kim cương. Đây cũng là vụ việc khiến tên tuổi bà ta thực sự lọt vào tầm ngắm quốc tế.
Bà ta từng thực hiện một loạt vụ trộm ở châu Âu, trong đó có Zurich, và có lần tìm cách thoát khỏi sự quản thúc ở Thụy Sĩ bằng cách nhảy khỏi một đoàn tàu.
Doris từng nói bà không muốn hình ảnh của mình là một người cứ bị bắt rồi vào tù. Bà ta muốn chứng minh mình có thể thoát.
Đó là một đặc điểm xuyên suốt cuộc đời Doris: Không chỉ thích "chiến lợi phẩm", bà thích những cuộc chơi.
Đến thập niên 1970, bà ta không còn là một kẻ trộm vô danh. Jewelers' Security Alliance bắt đầu phát hành các bản tin cảnh báo về một phụ nữ da màu ăn mặc lịch sự chuyên lấy nhẫn kim cương.
Doris liên tục thay đổi danh tính. Chính xác bà ta đã gây ra bao nhiêu vụ trộm vì thế chưa bao giờ được xác định.
Bà Doris trong một phiên tòa năm 2013. Ảnh: Time
83 tuổi vẫn "hành nghề"
Ngày 2/1/2010, khi đã 80 tuổi, Doris bước vào một cửa hàng trang sức Macy's tại San Diego, Mỹ. Bà ta tự giới thiệu mình là "Audrey" và nói đang tìm nhẫn cho con gái.
Sau khi khiến nhân viên mất tập trung, bà rời cửa hàng với một chiếc nhẫn kim cương trị giá 8.900 USD. Sau đó, theo điều tra viên, Doris khai đã bán chiếc nhẫn với giá 1.800 USD.
Tháng 1/2011, bà ta bị tuyên án 5 năm. Trong khi đợi chấp hành án, Doris tiếp tục vướng vào một vụ khác ở Santa Monica.
Nhưng đó vẫn chưa phải lần cuối.
Tháng 10/2013, khi đã 83 tuổi, Doris tiếp tục lấy trộm chiếc nhẫn kim cương trị giá 22.500 USD. Tại hồ sơ tòa, bà ta thậm chí còn khai nghề nghiệp của mình là "jewelry thief" - kẻ trộm nữ trang.
Nhiều sự vụ khác tiếp diễn đến tận năm 87 tuổi.
Chi tiết ấy khiến vụ án trở nên độc nhất: Cụ bà gần 90 tuổi, với một bộ phim và cuốn sách về "nghề" trộm cắp của mình, vẫn tiếp tục "hành nghề", thậm chí khi đang đeo vòng điện tử giám sát từ các vụ án trước.
Bà ta không xem mình là một người chỉ đơn giản chạy theo tiền. Trong bộ phim tài liệu về đời mình, Doris nói không mấy hối hận về cuộc đời tội phạm đầy tai tiếng.
Những vụ trộm để lại hậu quả cho nạn nhân và người bán hàng, nhưng bà ta cho rằng mình là sản phẩm của xã hội mà bà phải phản kháng: nghèo đói, phân biệt chủng tộc và những giới hạn dành cho phụ nữ da màu.
Ngày 5/9/2025, Doris qua đời ở tuổi 94.
Nhưng cái tên Diamond Doris vẫn còn trong lịch sử tội phạm Mỹ, nhắc nhở rằng đôi khi thứ nguy hiểm nhất trong một cửa hàng trang sức không phải là một khẩu súng, mà là một khách hàng thanh lịch đến mức khiến người bán mất cảnh giác.
Hải Thư (Theo Washington Post, History, Legacy, LA Times, CBS News)
