Vụ kiện tranh chấp quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn là ông Hàn, 86 tuổi và bị đơn - con trai thứ ba của ông, ông Hiến, 55 tuổi, được TAND Khu vực 7, tỉnh Bắc Ninh dự kiến xét xử ngày 7/8.
Theo hồ sơ địa chính và trình bày của các bên, toàn bộ diện tích đất tranh chấp ban đầu có nguồn gốc từ cha mẹ đẻ của ông Hàn. Ông Hàn là người trực tiếp quản lý, sử dụng khối bất động sản này từ năm 1963 khi chung sống cùng người vợ cả.
Trong quá trình này, ông Hàn đã khai hoang, bồi đắp các phần đất trũng và ao chuôm xung quanh, mở rộng tổng diện tích thực tế lên khoảng 595 m2. Họ có 5 con chung.
Năm 1980, vợ ông Hàn qua đời. Chín năm sau, ông tái hôn với bà Pha và không có thêm con.
Sự phân tách tài sản bắt đầu hình thành vào năm 1991, khi người con thứ ba là Hiến lập gia đình riêng. Do nhu cầu về chỗ ở của các con, ông Hàn đã phân chia diện tích 595 m2 thành hai phần không gian riêng biệt.
Thửa đất số 173 với khoảng 321 m2 được vợ chồng ông Hàn tiếp tục quản lý và sử dụng làm nơi ở chính. Phần còn lại là thửa đất 150 diện tích khoảng 274 m2 được giao cho vợ chồng ông Hiến ra ở riêng.
Kể từ đó, hai hộ gia đình sinh sống độc lập trên hai phần đất đã được phân định ranh giới rõ ràng bằng tường bao.
Cha: Chỉ cho một nửa, con đi làm sổ đỏ cả thửa
Ông Hàn trong đơn kiện trình bày, việc giao thửa đất 150 cho vợ chồng con trai vào năm 1991 hoàn toàn không mang tính chất tặng cho quyền sở hữu "đứt đuôi". Ông khẳng định chỉ cho con mượn đất để làm nơi sinh sống và sản xuất do hoàn cảnh gia đình lúc đó quá đông người.
Ông cho rằng với tư cách là người quản lý trực tiếp từ năm 1963, ông vẫn giữ toàn bộ quyền định đoạt đối với mảnh đất này.
Năm 2020, ông Hàn triệu tập các con để thông báo ý định chia đôi thửa đất 150 cho ông Hiến và anh cả, mỗi người một nửa.
Theo nguyên đơn, lúc đó ông Hiến đã đồng ý và xin phép xây dựng nhà bê tông kiên cố trên phần đất của mình.
Mâu thuẫn bùng phát vào năm 2024 khi người con cả có nhu cầu chuyển về quê sinh sống và yêu cầu bàn giao đất nhưng người em không thực hiện.
Qua quá trình tìm hiểu tại cơ quan chức năng, ông Hàn cho hay phát hiện con trai Hiến "tự ý kê khai" và được cấp sổ đỏ đứng tên hộ gia đình riêng từ tháng 10/2000.
Ngoài tranh chấp tài sản, ông Hàn cho rằng người con trai này có thái độ bất hiếu, xúc phạm cha mẹ tại nơi công cộng. Do đó, ông khởi kiện, đề nghị tòa án hủy sổ đỏ đã cấp cho Hiến và buộc trả lại toàn bộ thửa đất 150, di dời toàn bộ công trình, tài sản đã xây dựng trên đất.
Con: Toàn bộ thửa đất đã được ông nội cho
Lập luận trong đơn phản tố, bị đơn Hiến khẳng định từ năm 1991, cả cha và ông bà nội, khi đó vẫn còn sống và minh mẫn, đều chung ý nguyện tặng cả mảnh đất 150 cho mình.
Việc tặng cho có sự chứng kiến và đồng ý của các thành viên khác trong gia đình tại thời điểm đó.
Về quy trình cấp sổ đỏ năm 2000, bị đơn đưa ra chứng cứ cho thấy ông Hàn là người trực tiếp đi kê khai, nộp đơn xin đăng ký quyền sử dụng đất cho cả 2 thửa và đã ký xác nhận giáp ranh tại phần hồ sơ của con với ghi chú rõ ràng về mốc giới.
Ông Hiến trình bày, bản gốc sổ đỏ nhận thực tế do cha cất giữ cẩn thận cho đến năm 2007 mới giao lại để mình làm thủ tục vay vốn ngân hàng.
Bị đơn cũng nộp cho tòa án các biên lai đóng thuế sử dụng đất liên tục từ năm 1993 đến nay, khẳng định không có tranh chấp hay khiếu nại nào từ phía cha trong hơn 30 năm qua.
Bị đơn cho rằng việc cha đòi lại đất là do sự tác động từ các thành viên khác trong gia đình và không có căn cứ pháp luật.
Yêu cầu chia thêm mảnh đất cha đang ở
Bên cạnh thửa đất 150, bị đơn Hiến có đơn phản tố yêu cầu chia di sản thừa kế của người mẹ kế mất năm 2021.
Bị đơn lập luận rằng thửa đất số 173 (diện tích 321 m2) được cấp sổ đỏ năm 2000 cho hộ gia đình ông Hàn - khi đó chỉ có 2 nhân khẩu là ông Hàn và người vợ hai. Vì vậy, theo bị đơn, thừa đất 173 phải là tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân giữa cha và mẹ kế.
Do mẹ kế không có con riêng và không để lại di chúc, bị đơn Hiến căn cứ Điều 654 Bộ luật Dân sự về quan hệ thừa kế giữa con riêng và mẹ kế để xác lập quyền hưởng di sản.
Ông Hiến yêu cầu được nhận diện tích tương đương 1/2 phần di sản của mẹ kế trong thửa đất này, ước tính khoảng 160 m2.
Để củng cố yêu cầu này, bị đơn đã mô tả chi tiết về quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như mẹ con ruột thịt giữa họ trong hơn 30 năm. Cụ thể, mẹ kế chăm sóc mình và các anh chị em như con ruột. Sau này, bà chăm cả cháu nội (con của Hiến) đến khi trưởng thành.
Khi bà già yếu, mắc bệnh tiểu đường nặng vào cuối năm 2020, vợ chồng Hiến trực tiếp đưa bà đi điều trị tại Hà Nội và lo liệu toàn bộ chi phí y tế. Sau khi bà mất, ông Hiến được gia đình phân công đứng ra tổ chức tang lễ và đang duy trì việc thờ cúng bà tại nhà riêng.
Do đó, ông Hiến cho rằng mình đủ điều kiện hưởng suất thừa kế theo quy định của pháp luật. Ông cũng nêu cụ thể yêu cầu nhận thừa kế bằng đất.
Bốn người con còn lại, trong các bản tự khai thể hiện sự ủng hộ tuyệt đối với các yêu cầu của người cha.
Họ cùng khẳng định thửa đất 150 chỉ là cho Hiến ở nhờ và việc Hiến tự ý đứng tên trên sổ đỏ là hành vi chiếm đoạt tài sản chung của gia đình. Bốn người này đề nghị tòa buộc bị đơn trả lại đất để cha thực hiện việc phân chia cho các con theo ý nguyện.
Trong các văn bản phản hồi của UBND xã, huyện đều xác nhận hồ sơ lưu trữ về việc cấp sổ đỏ năm 2000 hiện không còn đầy đủ do những biến động về sáp nhập đơn vị hành chính.
Tuy nhiên, hồ sơ địa chính hiện hành vẫn ghi nhận ông Hiến là chủ sử dụng hợp pháp thửa đất số 150 từ năm 2000. Về thửa đất 173 đang tranh chấp thừa kế, hồ sơ kỹ thuật năm 2004 ghi nhận diện tích là 306 m2 mang tên ông Hàn.
Cơ quan chức năng xác nhận thửa 150 và 173 đều được tách ra từ thửa đất gốc mang tên cha của ông Hàn.
Mọi việc đang chờ phán quyết phân xử của tòa án.
*Tên các đương sự đã được thay đổi
Thanh Lam
