Trong vụ tranh chấp di sản thừa kế của cố diễn viên Đức Tiến, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP HCM vừa công khai chứng mới, là kết luận giám định chữ ký trên di chúc (có nội dung để lại toàn bộ tài sản cho vợ) và chữ ký mẫu các giấy tờ tài liệu khác đứng tên anh (từ 2009 đến 2023) là "không phải do cùng một người ký ra".
Diễn biến này làm dấy lên hai luồng quan điểm về tính hợp pháp của di chúc trong vụ án này cũng như các vụ tranh chấp tài sản thừa kế khác. Nhiều người băn khoăn liệu kết quả giám định trong trường hợp này có đủ cơ sở để tòa tuyên di chúc vô hiệu, hay còn phải xem xét các chứng cứ và điều kiện pháp lý khác.
Kết luận giám định không quyết định số phận của bản di chúc
Theo luật sư Trần Đình Phúc, Công ty Luật TNHH MTV AI1, kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự. Chứng cứ này chỉ có giá trị khi việc giám định được thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.
Giám định chữ ký nhằm xác định chữ ký trên tài liệu có phải do cùng một người tạo lập hay không, có dấu hiệu giả mạo, sao chép, cắt ghép, tẩy xóa hoặc bị tác động bằng các kỹ thuật khác. Trong các vụ tranh chấp dân sự, việc giám định thường được thực hiện khi tính xác thực của chữ ký ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết vụ án.
Đối với vụ tranh chấp thừa kế của cố diễn viên Đức Tiến nói riêng cũng như vụ án khác nói chung, nếu kết luận giám định xác định chữ ký trên bản di chúc khác với chữ ký mẫu là tình tiết quan trọng để xem xét tính xác thực của di chúc. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa bản di chúc đương nhiên bị làm giả hoặc vô hiệu.
Theo luật sư, chữ ký khác mẫu chỉ là một nguồn chứng cứ, không phải căn cứ duy nhất để phủ nhận hiệu lực của di chúc. Trên thực tế, chữ ký của một người có thể thay đổi do tuổi tác, tình trạng sức khỏe, tâm lý hoặc điều kiện ký tại từng thời điểm.
Để xác định một bản di chúc có hợp pháp hay không, tòa án phải đánh giá toàn diện toàn bộ chứng cứ và đối chiếu với các điều kiện quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo đó, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép; nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức phải phù hợp quy định pháp luật.
Luật sư cũng dẫn Điều 624 Bộ luật Dân sự, quy định di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Vì vậy, nếu chữ ký khác mẫu do các yếu tố khách quan nhưng vẫn chứng minh được ý chí định đoạt tài sản đúng là của người để lại di sản thì bản di chúc vẫn có thể được công nhận.
Ngược lại, nếu có căn cứ chứng minh chữ ký bị giả mạo, không phản ánh ý chí của người lập di chúc hoặc bản di chúc vi phạm nghiêm trọng các điều kiện về nội dung, hình thức theo luật định thì tòa án mới có cơ sở tuyên di chúc vô hiệu.
Tòa án có thể không chấp nhận kết luận giám định
Luật sư Phúc cho biết, pháp luật không buộc tòa án phải tuyệt đối tuân theo kết luận giám định. Hội đồng xét xử có quyền đánh giá chứng cứ này trong mối liên hệ với toàn bộ tài liệu, chứng cứ khác của vụ án.
Nếu kết luận giám định chưa rõ ràng, được thu thập không đúng thủ tục hoặc mâu thuẫn với các chứng cứ khách quan khác như video, ghi âm, lời khai người làm chứng... thì tòa án có thể không sử dụng kết luận này làm căn cứ giải quyết vụ án.
Trong trường hợp không đồng ý với kết luận giám định, đương sự có quyền đề nghị tòa án trưng cầu giám định bổ sung khi kết luận chưa đầy đủ hoặc phát sinh tình tiết mới; hoặc giám định lại nếu có căn cứ cho rằng kết luận lần đầu không chính xác hoặc có vi phạm pháp luật, theo khoản 4 và 5 Điều 102 Bộ luật Tố tụng Dân sự và Luật Giám định tư pháp.
Ngoài ra, các bên cũng có thể tiếp tục cung cấp tài liệu, chứng cứ khác để tòa án xem xét, đối chiếu, bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan và toàn diện.
Hải Duyên
