Vương quốc vải thiều – danh hiệu được mệnh danh cho vùng đất Lục Ngạn, vùng đất nổi tiếng với hơn 18.000 ha vải thiều với sản lượng thu hoạch hàng năm lớn nhất Việt Nam. Toàn tỉnh Bắc Giang hiện có diện tích gần 30.000 ha vải thiều; tập trung nhiều ở các huyện Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang. Đến Bắc Giang vào dịp đầu xuân, điều du khách cảm nhận là sự choáng ngợp trước cảnh hoa vải thiều bung nở trắng các triền đồi. Màu trắng thuần khiết, nối tiếp nhau trải dài bên những miệt vườn. Thật lạ kỳ, trên mảnh đất này đều có sự góp mặt của những loài cây nổi tiếng thơm ngon: vải thiều, hồng Nhân hậu, na dai, cam đường Canh, táo Thiện phiến, nếp Phì Điền, gạo Bao Thai hồng…Riêng vải thiều, loài quả từng được xem là sản vật tiến vua, là cây xóa đói giảm nghèo đang khoe sắc đua hương giữa tiết xuân, hứa hẹn một vụ mùa bội thu, được giá với niềm mong đợi của người dân vùng đất vải.
Nội dung bia đá niên hiệu Cảnh Hưng thứ 14 (1753) dựng ở đình Hạc Lâm (Hương Lâm) và sắc phong lưu giữ tại dòng họ Nguyễn Thế cho biết khá rõ về lai lịch và công trạng của Quận công Nguyễn Thế Lai: Ông sinh trưởng trong một gia đình có thế lực ở xã Hạc Lâm, tổng Mai Đình, huyện Hiệp Hoà. Từ nhỏ, Nguyễn Thế Lai đã khôi ngô, tuấn tú thông minh hơn người. Khi trưởng thành, ông sớm bước vào chốn quan trường, đóng góp tài sức cho vương triều Lê-Trịnh. Thời gian ông nhận chức làm quan (từ 1763 đến 1775) cũng là lúc giai cấp phong kiến lo củng cố nền chuyên chế và lao vào con đường tranh ngôi đoạt quyền. Nạn cát cứ và nội chiến kéo dài làm cho thế nước giảm sút. Năm 1763 tháng 9, triều đình Lê -Trịnh giảm bớt số quan viên trong 6 bộ, nhưng cùng năm đó lại ban tặng sắc phong cho tướng công Nguyễn Thế Lai. Với chức vụ Đồng Tri giám sự, Thuyên trung bá trụ quốc thượng liêu Nguyễn Thế Lai được dự vào hàng chánh ngũ phẩm giống như các quan Hàn lâm viện thị độc, Thiêm đô ngự sử. Trong năm thứ bậc hàng phẩm tước, Nguyễn Thế Lai được triều đình ban tặng dự vào hàng tước bá. Do có nhiều công trạng thảo Thanh Hoa, Sơn Tây và Tuyên Hưng đẳng đạo, năm 1775 triều đình lại hai lần ban tặng sắc phong cho Nguyễn Thế Lai. Lần thứ nhất vào tháng 2, sắc phong cho Phó thủ hiệu hữu, Phó cai quản, Phó Tri thị nội thư, tả công Thị nội giám, tổng Thái giám, phục Trung Hầu Nguyễn Thế Lai, lần thứ hai vào 15 tháng 12 sắc phong Tướng quân trung thành môn, vệ uý thọ vi tuỳ kiêm thông trấn quản đại tư mã Quận công…”Như vậy cuộc đời làm quan cho triều đình Lê -Trịnh ông đã ba lần được ban tặng chức tước. Với chức Tổng Thái giám, Phục Trung hầu Nguyễn Thế Lai đã được dự vào hàng chánh tam phẩm, sau đó ông lại được phong tước cao nhất là Quận công.Khi về hưu trí tại quê nhà, ông dốc lòng tâm đức ra cung tiến tiền của cho dân làng tu dựng đình, chùa, mặt khác để bà con trong gia tộc xây cất phần Lăng mộ của chính mình. Bia đá ở đình làng Hạc Lâm ghi: “Khi đương thời làm quan, ông nổi tiếng thanh liêm, hoà kính với mọi người, giàu lòng thương dân, luôn quan tâm đến người dân quê nhà. Dân làng cảm tạ ân đức ấy mà kính trọng tôn sùng. Bản xã từ già đến trẻ thuận lòng ưng lập cha mẹ làm hậu Thần. Khi đó Nguyễn Thế Lai đã cấp cho bản xã 300 quan tiền cổ và 3 mẫu ruộng tốt để thu hoa lợi chi dùng việc sắm lễ vật, tế lễ về sau…Vì vậy dân xã lập bia đá để lưu truyền đến muôn đời sau biết được ân đức, lòng hiếu nghĩa, tích đức, tích thiện của ông Nguyễn Thế Lai và cha mẹ mà thờ phụng”. Do có nhiều công lao với dân làng, ông còn được phối thờ trong đình làng Hạc Lâm. Hằng năm ngày 7 tháng Giêng dân làng sắm lễ cúng Hậu tại đình làng theo phong tục truyền thống. Tại Từ đường của gia tộc còn lưu giữ được ngai thờ, bài vị và 4 đạo sắc phong của triều đình nhà Lê phong tặng cho Quận công Nguyễn Thế Lai.
Tết đến, xuân về, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Lục Ngạn (Bắc Giang) lại náo nức tổ chức các hoạt động mang đậm nét truyền thống của dân tộc mình. Giờ đây, dù những phong tục, tập quán có thay đổi, đơn giản hơn song nét đẹp truyền thống vẫn được lưu giữ vẹn nguyên.
2. Lễ hội Từ Hả Thời gian, địa điểm: Lễ hội Từ Hả được tổ chức vào ngày mồng 7, 8 tháng giêng âm lịch hàng năm tại đền Từ Hả xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn.Ý nghĩa lịch sử: Lễ hội diễn ra nhằm ôn lại truyền thống đoàn kết, tinh thần đấu tranh bất khuất chống kẻ thù xâm lược bờ cõi của nhân dân ta. Lễ hội là dịp nhân tôn tôn thờ tưởng nhớ tới vị anh hùng có tài chỉ huy, văn võ song toàn trong trận mạc, đó là tướng quân Vũ Thành người mà theo truyền thuyết là người có công giúp nhà Trần chống quân Mông- Nguyên vào thế kỷ XIII. 3. Hội Tiên Lục Thời gian địa điểm: Hàng năm, cứ đến mùng 9 tháng giêng âm lịch, nhân dân Tiên Lục- Lạng Giang lại mở hội vui xuân, lễ hội diễn ra tại cụm di tích Tiên Lục xã Tiên Lục huyện Lạng Giang.Ý nghĩa lịch sử: Hội Tiên Lục là hội lớn nổi tiếng trong vùng, lễ hội thu hút đông đảo du khách gần xa về tham dự. Trong lễ hội hội có nhiều hoạt động phong phú đa dạng như tế lễ, rước kiệu, xếp chữ thiên hạ thái bình... Lễ hội nhằm tưởng nhớ tới 2 vị thần Cao Sơn và Quý minh người đã có công giúp Vua Hùng đánh giặc ngoại xâm.
Cây dã hương tại thôn Giữa (xã Tiên Lục, Lạng Giang, Bắc Giang) cao 36m, chu vi thân nơi to nhất đo được 17,04m. Trên thế giới chỉ có 2 cây như vậy, đó là cây dã hương Tiên Lục và một cây dã hương ở châu Phi. Hiện tại cây ở châu Phi đã chết.
“Sông Cầu nước chảy lơ thơ” đã đi vào câu ca quen thuộc một thời của vùng Kinh Bắc. Dòng sông này đã bồi đắp phù sa màu mỡ cho một dải đồng bằng để hình thành nên những ngôi làng trù phú trải dài theo dòng chảy của lịch sử.
Câu chuyện về núi Dành (xã Liên Chung và Việt Lập, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang) có sản vật tiến Vua-sâm Nam lưu truyền trong dân gian từ bao đời nay đã thôi thúc tôi tìm về khu di tích này. Đến đây, gặp gỡ, trò chuyện với người dân địa phương mới biết vùng đất này không chỉ có sâm Nam mà còn là nơi hội tụ của những sắc màu văn hóa.
