Ai qua Yên Tử, Quỳnh Lâm Vĩnh Nghiêm chưa tới thiền tâm chưa đành”. Tháng Hai âm lịch hằng năm, chùa Vĩnh Nghiêm, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng (Bắc Giang) lại rộn ràng bước vào mùa lễ hội. Năm nay, hội xuân mang nhiều nét mới; không gian chùa ngày càng mở rộng, nhiều hạng mục được xây dựng, tôn tạo góp phần kết nối, nâng tầm di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Những năm gần đây, tăng trưởng xanh là xu hướng phát triển mang tính tất yếu được nhiều quốc gia quan tâm. Tăng trưởng xanh được hiểu là mô hình tăng trưởng nhằm biến những hạn chế về nguồn lực và ảnh hưởng của thảm họa thiên nhiên thành những cơ hội kinh tế giúp nâng cao tăng trưởng và giảm tác động xấu tới môi trường thông qua sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và tăng đầu tư vào vốn tự nhiên. Rất nhiều quốc gia định hướng sử dụng mô hình tăng trưởng xanh để đồng thời đạt các mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội và đặc biệt là bảo vệ môi trường, thích ứng với điều kiện của biến đổi khí hậu.
Phát biểu tại lễ khai mạc, đồng chí Trương Văn Năm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Lục Ngạn cho biết: Hội hát Sloong hao và Phiên chợ xuân vùng cao năm nay có tổ chức với quy mô cấp huyện, với nhiều nội dung chương trình hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao, sinh hoạt văn hóa dân gian phong phú, đa màu sắc của nhân dân các dân tộc trong huyện. Trên cơ sở phát huy hội hát truyền thống của nhân dân các dân tộc huyện Lục Ngạn nói chung và hội hát Sloong hao tại hai xã Tân Sơn, Phong Vân nói riêng. Hội hát được tổ chức nhằm duy trì, bảo tồn, khôi phục, phát triển, giới thiệu và quảng bá rộng rãi những nét đẹp văn hóa truyền thống giàu bản sắc của nhân dân các dân tộc vùng cao Lục Ngạn, hướng tới xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của địa phương, kết nối với không gian văn hóa - du lịch giàu tiềm năng của tỉnh.
Theo kế hoạch, tuần văn hoá du lịch Bắc Giang 2023 sẽ diễn ra từ ngày 2 đến 6 tháng 2 năm 2023. Trong đó tại khu du lịch Tâm linh sinh thái Tây Yên Tử sẽ diễn ra các hoạt động bao gồm: Lễ khai mạc tuần văn hoá, khai hội xuân Tây Yên Tử; Hội trại của huyện Sơn Động; Hội báo xuân tỉnh Bắc Giang; Lễ rước mộc bản từ chùa Vĩnh Nghiêm lên chùa Thượng, trưng bày chuyên đề “ Dấu thiêng Phật giáo Tây Yên Tử- Di vật từ lòng đất; giải thể thao vô địch Kéo co, vô địch đẩy gậy tỉnh Bắc Giang. Để chuẩn bị cho việc tổ chức các sự kiện trên không xảy ra tình trạng ùn tắc, chen lấn, xô đẩy, quá tải dịch vụ cáp treo hay xe điện Ban quản lý khu du lịch đã có nhiều giải pháp, triển khai nhiều phương án và chuẩn khá kỹ các mặt về nhân sự, cơ sở vật chất, hạ tầng đáp để chủ động đáp ứng các nhu cầu của khách đến khu du lịch.
Du lịch Việt Nam đặt mục tiêu đón 8 triệu khách quốc tế trong năm 2023. Trong Hội nghị “Thúc đẩy thu hút khách du lịch quốc tế vào Việt Nam” vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu các cấp ngành, địa phương, doanh nghiệp cố gắng, nỗ lực, linh hoạt, sáng tạo, thay đổi tư duy tiếp cận mới trong xử lý các vấn đề cụ thể, sát điều kiện Việt Nam và tình hình thế giới để phát triển du lịch.
Nhằm xây dựng các sản phẩm du lịch hấp dẫn, hút khách tham quan nhiều hơn, thời gian qua, việc liên kết giữa các doanh nghiệp (DN) lữ hành, hợp tác xã (HTX) làm du lịch được quan tâm đẩy mạnh, tạo động lực để du lịch Bắc Giang phát triển.
Tạp chí du lịch nổi tiếng hàng đầu thế giới Lonely Planet mới đây đã giới thiệu về 8 điểm đến lý tưởng ở Việt Nam cho những chuyến đi bộ đường dài hay đi bộ leo núi dành cho những tín đồ yêu thích du lịch trải nghiệm.
Nhận diện không gian, dấu tíchNúi Phượng Hoàng có địa thế đẹp, mặt bằng tự nhiên được nâng dần lên theo 3 cấp độ, cao hơn mực nước biển trung bình từ 30 – 60m. Từ trên đỉnh núi, có thể bao quát cả một không gian rộng lớn với những đồng ruộng, xóm làng trù phú. Qua quá trình khảo khảo sát khu vực núi Phượng Hoàng các nhà khảo cổ đã xác định nơi đây có 03 cấp nền kiến trúc xuất lộ, được bố trí từ lưng chừng lên đến đỉnh núi, phạm vi diện tích các cấp nền kiến trúc khác nhau và đã phát hiện nhiều mảnh gạch, ngói, trong đó có các cấu kiện trang trí đặc trưng kiến trúc xây dựng Tháp Phật giáo thời Trần như: Bệ tháp, tượng chim thần Garuda… Do có phạm vi rộng lớn nhất và các cấp nền kiến trúc xuất lộ rõ ràng nhất, các nhà khảo cổ đã lập kế hoạch mở các hố khai quật tại nền kiến trúc dưới cùng. Hiện trạng khu vực này khá bằng phẳng, được người dân sử dụng để canh tác, trồng cây ăn quả; một phần phạm vi di tích đã được nhân dân địa phương dựng tạm vài hạng mục đơn sơ, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng tại địa phương. Ở khoảng giữa của nền kiến trúc này, có một hố rộng khoảng 30m2, sâu trung bình 1m, được nhân dân địa phương gọi là ao chùa. Đây là những nhận diện, đánh giá ban đầu nhằm chuẩn bị cho hành trình “đánh thức” một vùng di tích bị lãng quên từ hàng trăm năm nay.Xuất lộ những tầng văn hóa Trong hành trình tìm kiếm, khai mở những dấu tích văn hóa tại đây, các nhà khảo cổ đã mở 02 hố khai quật với tổng diện tích 500m2. Do quá trình nhiều năm san bạt, trồng trọt của người dân, nên các dấu tích văn hóa đã xuất lộ trên bề mặt ngay sau khi bóc lớp đất canh tác bên trên. Khi các tầng văn hóa xuất lộ, đã xác định có 4 dấu tích thời Trần (thế kỷ XIII – XIV), gồm: Kiến trúc Tháp, nền sân gạch, bó nền kiến trúc, bậc lên xuống và 5 dấu tích thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII – XVIII), gồm: Bồn hoa, rãnh nước, móng tường, cụm gốm. Trong đó, đáng chú ý nhất là đã phát hiện dấu tích kiến trúc Tháp và một số kiến trúc phụ, tạo nên một tổng thể kiến trúc thời Trần tại địa điểm này. Các nhà khảo cổ nhận định, dấu tích ngôi Tháp này là kiến trúc chính, tọa lạc trên mặt bằng cao nhất trong tổng thể khu di tích. Ngôi tháp này được xác định nằm theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, đã bị phá hủy hoàn toàn phần tháp; hai cạnh phía Bắc và Nam của di tích, được kè bó bằng các hàng gạch xếp chồng lên nhau; hai cạnh phía Đông và Tây, được kè bằng các tảng đá sa thạch và đá phiến. Qua xác định phạm vi các hàng bó nền, cho thấy kiến trúc ngôi Tháp này có diện tích 72m2. Căn cứ vào diễn biến địa tầng, các nhà khảo cổ nhận định, sau khi ngôi Tháp thời Trần bị phá hủy, người xưa đã tận dụng nền móng của ngôi Tháp để xây dựng nên một ngôi chùa. Nhận định đó được minh chứng bằng việc phát hiện nhiều mảnh ngói mũi sen, mảng trang trí kiến trúc thời Lê Trung Hưng, xen lẫn là các mảnh gạch xây Tháp thời Trần. Cùng đó, tại khu vực di tích, người dân đã thu nhặt được khá nhiều phần còn lại của phế tích như: Bệ Tháp, gạch Tháp, tượng Garuda…Đánh giá tổng thể qua các thời kỳ lịch sử, khu di tích này đã bị tàn phá rất nhiều, địa tầng và tầng văn hóa bị xáo trộn mạnh; các dấu tích kiến trúc trước đây chỉ còn lại phần móng và bờ kè của các cấp nền. Cùng đó, các di vật thu thập được tại cuộc khai quật này gồm tổng số 1.283 di vật, rất đa dạng về loại hình và có nhiều niên đại khác nhau. Ngoài các di vật là vật liệu xây dựng kiến trúc như gạch, ngói; hay đồ trang trí kiến trúc như đao ngói, diềm mái, lá đề, tượng …; còn phát hiện các loại đồ gốm sinh hoạt, gồm các thể loại: gốm sành, gốm men, gốm đất nung và công cụ lao động … Mỗi di vật được tìm thấy trong cuộc khai quật này, đều có đặc điểm khác nhau, là minh chứng phản ánh một quá trình lịch sử phát triển lâu dài và liên tục tại khu di tích này.Bậc lên xuống các cấp nềnThông qua các loại hình di tích và di vật phát hiện tại đây, cho thấy khu di tích này có niên đại từ khá sớm và trải qua quá trình phát triển liên tục trong khoảng 400 năm. Trong đó, vào thời Trần (thế kỷ XIII –XIV), đã có một công trình kiến trúc Tháp; đến thời Lê Sơ (thế kỷ XV - XVI), không phát hiện được kiến trúc, mà chỉ có các di vật là đồ dùng sinh hoạt, có thể thời kỳ này nhân dân vẫn tiến hành các hoạt động tín ngưỡng tại đây; đến thế kỷ XVII - XVIII dưới thời Lê Trung Hưng, với sự thịnh hành của Phật giáo, di tích này được tu bổ lại và xây dựng bề thế và quy mô hơn. Trong quá khứ, dấu ấn Chùa - Tháp thời Trần liên quan tới Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử đã được phát hiện ở nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Bắc Giang như tại các huyện: Lục Nam, Lục Ngạn, Sơn Động, Yên Thế... Tuy nhiên, trên địa bàn huyện Việt Yên, dấu tích văn hóa về giai đoạn này đến nay chưa có tư liệu khoa học cụ thể. Việc phát hiện những dấu tích văn hóa trên núi Phượng Hoàng, có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị các di tích có liên quan đến Phật giáo Trúc Lâm ở phía Tây Yên Tử, phục vụ nhu cầu văn hóa tâm linh, gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh. Trước mắt, thông qua cuộc khai quật khảo cổ này, là cơ sở để khẳng định những giá trị chân xác, nhằm củng cố, hoàn thiện Hồ sơ Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử -Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.Phí Trường Giang