Năm 2016, nữ diễn viên Kate Winslet xuất hiện trên thảm đỏ Oscar với đôi hoa tai do Nirav Modi thiết kế. Thời điểm đó, thương hiệu mang tên ông đã trở thành biểu tượng của kim cương cao cấp và giới thượng lưu.
Chưa đầy hai năm sau, biểu tượng ấy sụp đổ.
Modi bị nhà chức trách Ấn Độ cáo buộc liên quan đến vụ gian lận khoảng 2 tỷ USD tại Punjab National Bank (PNB), một trong những vụ bê bối ngân hàng lớn nhất nước này. Ông rời Ấn Độ trước khi vụ việc bị phanh phui, bị bắt tại London năm 2019 và từ đó tìm cách chống lại lệnh dẫn độ.
Sau nhiều năm kháng cáo, những lựa chọn pháp lý của Modi ngày càng thu hẹp. Đến 2026, chính quyền Ấn Độ cho biết quá trình đưa Modi trở về nước đang tiến tới giai đoạn cuối.
Nirav Modi. Ảnh: The Wire
Nuôi tham vọng từ gia đình kim cương
Nirav Modi sinh năm 1971 tại Palanpur, bang Gujarat, nơi được xem là quê hương của cộng đồng thương nhân kim cương Ấn Độ. Ông sinh ra trong gia đình có truyền thống kinh doanh đá quý qua nhiều thế hệ.
Sau khi bỏ dở việc học tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ) và trở về Ấn Độ năm 1989, Modi bắt đầu học việc dưới sự hướng dẫn của người chú Mehul Choksi, khi đó là chủ tịch Gitanjali Group, một trong những tập đoàn bán lẻ trang sức có thương hiệu.
Không muốn dừng lại ở thị trường trang sức đại chúng, Modi hướng đến phân khúc hoàn toàn khác: kim cương siêu cao cấp, với tham vọng xây dựng một thương hiệu trang sức xa xỉ của Ấn Độ có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Năm 1999, Modi thành lập Firestar Diamond, ban đầu có tên Firestone, cung cấp sản phẩm cho các nhà bán lẻ lớn và thị trường quốc tế. Doanh nghiệp sau đó phát triển thành nền tảng cho đế chế kim hoàn của Modi.
Để mở rộng hoạt động ra nước ngoài, năm 2005, Modi mua bộ phận bán buôn của công ty trang sức Mỹ Frederick Goldman. Hai năm sau, ông tiếp tục mua Sandberg & Sikorski, một nhà cung cấp trang sức khác tại Mỹ.
Năm 2008, một người bạn nhờ Modi thiết kế hoa tai. Niềm vui của người nhận món trang sức khiến ông nhận ra mình muốn theo đuổi công việc thiết kế. Hai năm sau, thương hiệu mang tên Nirav Modi ra đời.
Đế chế của Modi
Modi không chỉ bán kim cương mà còn xây dựng hình ảnh của một nhà thiết kế trang sức cao cấp.
Năm 2010, nhà đấu giá danh tiếng Christie's bán một thiết kế của Modi với giá hơn 3,5 triệu USD. Đó là chiếc vòng cổ Golconda Lotus có viên đá trung tâm 12,29 carat, bao quanh bởi các hàng kim cương trắng và hồng. Nó được đưa lên bìa catalogue của Christie's - điều chưa từng có đối với một thương hiệu Ấn Độ.
Năm 2015, Modi khai trương cửa hàng quốc tế đầu tiên trên Madison Avenue, New York. Sự kiện tại Rockefeller Center thu hút nhiều nhân vật nổi tiếng, trong đó có Donald Trump Jr. và vợ, cùng các diễn viên Naomi Watts, Nimrat Kaur và người mẫu Coco Rocha.
Thương hiệu tiếp tục mở rộng sang London, Hong Kong, Bắc Kinh, Macau, Las Vegas, Honolulu, Kuala Lumpur và Singapore.
Những người nổi tiếng cũng trở thành một phần quan trọng trong hình ảnh của Modi. Kate Winslet đeo hoa tai do ông thiết kế tại Oscar 2016. Rosie Huntington-Whiteley xuất hiện trong chiến dịch Thu/Đông của thương hiệu cùng năm. Năm 2017, Priyanka Chopra được bổ nhiệm làm đại sứ thương hiệu toàn cầu.
Nirav Modi dự tiệc tối ở Paris với diễn viên Bollywood Lisa Haydon, năm 2017. Ảnh: Backgrid
Forbes ước tính tài sản của Modi đạt 1,8 tỷ USD vào năm 2017. Khi đó, ông không chỉ là một doanh nhân trang sức mà còn được xem như biểu tượng của một Ấn Độ đang vươn lên trong ngành hàng xa xỉ toàn cầu.
Tuy nhiên, đế chế ấy đang dựa trên một hệ thống tài chính mà các điều tra viên sau này cáo buộc có nhiều bất thường.
Vụ gian lận bị phanh phui
Ngân hàng trung tâm của vụ án là Punjab National Bank (PNB), hiện là ngân hàng quốc doanh lớn thứ hai của Ấn Độ.
Theo cáo buộc của các cơ quan điều tra, một số quan chức tại chi nhánh Brady House của PNB ở Mumbai đã phát hành cho các công ty do Modi, Choksi và cộng sự kiểm soát những công cụ tài chính gọi là Thư cam kết (Letters of Undertaking - LoU).
LoU được sử dụng như một hình thức bảo lãnh ngân hàng, giúp các doanh nghiệp vay tiền từ các ngân hàng nước ngoài để phục vụ hoạt động thương mại, trong đó có việc mua kim cương và tiến hành các giao dịch quốc tế.
Các điều tra viên cáo buộc hệ thống kiểm soát nội bộ của PNB đã bị phá vỡ. Một số LoU được phát hành mà không có khoản ký quỹ tiền mặt bắt buộc, đồng thời các giao dịch không được ghi nhận trong hệ thống cốt lõi của ngân hàng. Điều này khiến các nghĩa vụ tài chính bị che giấu khỏi các kiểm toán viên và lãnh đạo ngân hàng trong nhiều năm.
Tháng 1/2018, khi các cộng sự của Modi xin cấp những LoU mới, một quan chức mới phụ trách yêu cầu khoản ký quỹ bằng tiền mặt. Yêu cầu này dẫn tới việc kiểm tra các giao dịch trước đó và những bất thường dần bị phát hiện.
Một tháng sau, vụ việc bùng nổ trên truyền thông.
Cục Điều tra Trung ương (CBI) và Cục Thi hành án (ED) cáo buộc Modi liên quan đến vụ gian lận PNB trị giá khoảng 2 tỷ USD. Modi phủ nhận các cáo buộc và cho rằng số tiền ông nợ ngân hàng thấp hơn nhiều so với con số được nhà chức trách đưa ra.
Trong hồ sơ dẫn độ năm 2026, Indian Express xác định phần vụ án liên quan đến Modi là khoảng 6.498 crore rupee, tương đương 780 triệu USD. Con số này khác với mức 2 tỷ USD thường được dùng để mô tả toàn bộ vụ bê bối PNB.
Vụ án PNB khiến đế chế của Modi sụp đổ, đồng thời gây ảnh hưởng tới ngành kim cương Ấn Độ. Anoop Mehta, Chủ tịch Bharat Diamond Bourse, nói rằng bê bối khiến việc vay vốn của các doanh nghiệp trong ngành trở nên khó khăn hơn và danh tiếng của thị trường bị ảnh hưởng.
Cuộc trốn chạy của 'ông hoàng kim cương'
Khi vụ việc được công khai, Modi đã không còn ở Ấn Độ. Choksi cũng rời nước này trong những ngày đầu tháng 1/2018.
Sau khi bê bối bùng nổ, Interpol phát thông báo truy nã Modi. Tại Ấn Độ, nhà chức trách bắt đầu thu giữ các tài sản liên quan, từ xe sang đến trang sức và tác phẩm nghệ thuật. Hai nhân viên PNB cũng bị bắt với cáo buộc liên quan đến việc phát hành các LoU.
Modi trở thành người bị truy đuổi trong khi những cửa hàng từng mang tên ông ở các khu phố xa xỉ trên thế giới nhanh chóng trở thành biểu tượng của một đế chế đã sụp đổ.
Nirav Modi bị bắt gặp trên đường phố London, tháng 3/2019. Ảnh: Hindustan Times
Ngày 19/3/2019, Modi bị bắt tại London theo yêu cầu của chính quyền Ấn Độ. Ông bị giam giữ tại Anh từ đó và liên tục tìm cách chống lại việc dẫn độ.
Modi lập luận rằng nếu bị đưa về Ấn Độ, ông có thể phải đối mặt với điều kiện giam giữ khắc nghiệt, nguy cơ bị đối xử vô nhân đạo hoặc tra tấn. Các luật sư cũng viện dẫn tình trạng sức khỏe tâm thần của ông và nguy cơ tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn nếu bị dẫn độ.
Phía Ấn Độ đưa ra các bảo đảm về điều kiện giam giữ và chăm sóc y tế, bao gồm bác sĩ riêng hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần do Modi lựa chọn. Những bảo đảm này được tòa án Anh xem là đủ để giải quyết các lo ngại.
Năm 2022, Modi thất bại trong nỗ lực đưa cuộc chiến dẫn độ lên Tòa án Tối cao Anh. Ông tiếp tục đưa vụ kiện lên Tòa án Nhân quyền châu Âu (ECHR).
Tháng 7/2026, truyền thông Ấn Độ đưa tin rằng đơn kiện của Modi đã bị bác bỏ, những trở ngại pháp lý lớn đối với việc dẫn độ đã được tháo bỏ.
Cuối tháng 7, Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết quá trình pháp lý vẫn đang được hoàn tất và Modi sẽ được đưa về nước sau khi những thủ tục này kết thúc.
Tuệ Anh (theo CNN, NDTV, Indian Express)
