Jack Henry Abbott sinh năm 1944 tại Michigan, là con của một gái mại dâm. Từ nhỏ, hắn liên tục phải sống trong hệ thống trại nuôi dưỡng ở nhiều bang, nhiều lần bỏ học và không bao giờ học hết lớp 6. Ở tuổi 12, Jack bị đưa vào trại cải tạo dành cho trẻ vị thành niên ở bang Utah.
Năm 19 tuổi, Jack lấy trộm vài tờ séc trong cửa hàng rồi tìm cách rút tiền. Vụ việc khiến hắn lần đầu phải ngồi tù vì tội làm giả giấy tờ, với mức án 5 năm.
Ba năm sau khi thụ án, Jack đâm chết một bạn tù vào năm 1966. Dù tuyên bố đang tự vệ khi bị tấn công, hắn vẫn nhận thêm bản án từ 3 đến 20 năm tù.
Năm 1971, Jack trốn khỏi nhà tù và cướp một ngân hàng ở Colorado. Hắn bị bắt lại sau 6 tuần, nhận 19 năm tù.
Những lá thư thay đổi cuộc đời
Trong thời gian thụ án tại nhà tù liên bang, Jack bắt đầu đến thư viện để đọc sách, đặc biệt là tác phẩm của các nhà triết học. Năm 1977, nghe tin nhà văn Norman Mailer đang viết cuốn sách The Executioner's Song về Gary Gilmore, kẻ sát nhân đang chờ thi hành án tử hình ở Utah, Jack viết những bức thư dài cho Norman, kể chi tiết về những ngược đãi mà hắn cho là mình phải chịu trong tù. Đang nghiên cứu tâm lý tội phạm, Norman lập tức bị cuốn hút bởi những bức thư đầy mãnh liệt của Jack.
Norman nhìn thấy ở Jack không chỉ là một phạm nhân mà còn là một tài năng văn chương chưa được khai phá - một tiếng nói từ vực sâu, có khả năng phơi bày trần trụi sự tàn bạo trong xã hội Mỹ. Sau này, Norman từng viết: "Tôi cảm nhận được tất cả sự kinh ngạc mà người ta thường có trước một hiện tượng. Jack Abbott có giọng văn của riêng mình. Tôi chưa từng nghe một giọng nào như thế".
Tuy nhiên, trong thư từ giữa hai người, Jack không thoải mái với cách Norman lãng mạn hóa cuộc đời mình. Hắn viết cho Norman: "Cuộc đời tôi không phải một 'thiên hùng ca', và tôi không thích ông dùng từ đó. Tôi không cảm thấy mình là một 'người hùng'".
Dẫu vậy, Jack vẫn trân trọng sự dìu dắt của một trong những cây bút danh tiếng hàng đầu nước Mỹ. Norman không chỉ dành sự quan tâm cho Jack mà còn bảo trợ hắn trên con đường văn chương, vận động để hắn được trả tự do, viết các bài báo ca ngợi tài năng của Jack và đảm bảo cho hắn một công việc trợ lý nghiên cứu sau khi mãn hạn tù.
Từ phạm nhân thành 'tài năng văn chương'
Năm 1981, những nỗ lực của Norman mang lại kết quả. Các quan chức nhà tù chấp nhận ân xá cho Jack dù cảm thấy hắn "giận dữ và thù địch" và "là một cá nhân nguy hiểm".
Ngày 5/6/1981, Jack được chuyển đến nơi cư trú tạm thời dành cho người vừa mãn hạn tù ở khu trung tâm Manhattan. Gần như cùng thời điểm, hồi ký về cuộc sống trong tù của hắn, In the Belly of the Beast, được xuất bản.
"Lúc này, tôi 37 tuổi. Từ năm 12 tuổi, tôi chỉ được tự do tổng cộng 9 tháng rưỡi", Jack viết trong hồi ký.
Các nhà phê bình dành nhiều lời có cánh cho cuốn sách. Trên The New York Times, nhà văn Terrence Des Pres ca ngợi Jack là "một con người đặc biệt với tài năng văn chương hiếm có", đồng thời cho rằng độc giả "nên biết ơn" Norman vì đã giúp những bức thư của Jack được biên tập thành tác phẩm có thể xuất bản, và làm được việc khó khăn hơn nữa là giúp Jack được trả tự do có điều kiện.
Bài đánh giá đầy lời khen của Des Pres được đăng ngày 19/7/1981. Nhưng ngay khi xuất hiện trên báo, bài viết đã trở nên lỗi thời: chỉ một ngày trước đó, Jack đã giết người lần nữa. Khi ấy, hắn mới được tự do chưa đầy hai tháng.
Án mạng phơi bày quyết định sai lầm
Khoảng 5h ngày 18/7/1981, Jack cùng hai phụ nữ trẻ bước vào quán cà phê Binibon ở khu East Village, New York. Hắn hỏi quản lý quán, Richard Adan, 22 tuổi, liệu có thể sử dụng nhà vệ sinh không.
Richard từ chối, giải thích rằng nhà vệ sinh chỉ dành cho nhân viên sử dụng. Cuộc tranh cãi sau đó nhanh chóng leo thang. Jack bảo "ra ngoài giải quyết". Khi ra đến con hẻm phía ngoài quán, Jack lấy con dao giấu trong cạp quần ra rồi đâm vào tim Richard, khiến nạn nhân gần như tử vong ngay lập tức.
Jack bỏ chạy, để lại hai cô gái hoảng sợ, còn giới văn chương đột ngột phải đối mặt với một sự thật nghiệt ngã và đầy bạo lực về người mà họ từng hết lòng ủng hộ.
Jack bị bắt tại mỏ dầu ở Louisiana sau cuộc truy lùng kéo dài hai tháng. Hắn kinh ngạc khi được biết cuốn hồi ký của mình giờ đã trở thành sách bán chạy nhất.
Jack Henry Abbott và cuốn hồi ký ăn khách. Ảnh: Nytimes
Tháng 10/1981, Jack bị truy tố tội giết người cấp độ hai. Phiên tòa xét xử bắt đầu vào tháng 1/1982 trở thành tâm điểm của truyền thông, với sự xuất hiện của những nhân vật nổi tiếng từng lên tiếng ủng hộ hắn. Norman và giới văn học tinh hoa phải đối mặt với sự chỉ trích rộng rãi vì vai trò của họ trong việc giúp Jack được trả tự do.
Trước tòa, Jack gọi vụ giết người là "một sự hiểu lầm bi thảm", khai rằng đã nghĩ Richard sắp tấn công mình bằng dao nên tự vệ. Hắn cũng cho rằng nguyên nhân bắt nguồn từ chứng hoang tưởng phát triển trong những năm tháng bị giam giữ.
Bồi thẩm đoàn tuyên Jack phạm tội ngộ sát cấp độ một, bị kết án tù chung thân với thời hạn tối thiểu để được xét ân xá là 15 năm. Khi tuyên án, thẩm phán chỉ trích hệ thống đã "làm con người trở nên tàn bạo thay vì giúp họ hoàn lương".
Tại phiên tòa, Norman vẫn tiếp tục bảo vệ Jack, xin tòa khoan hồng. Trả lời báo chí, ông nói: "Văn hóa đáng để chấp nhận một chút rủi ro". Tuy nhiên sau này, Norman thừa nhận việc mình từng nâng đỡ Jack là "một biểu hiện của sự tự phụ mù quáng".
Tháng 3/1987, Jack xuất bản cuốn sách thứ hai My Return nhưng thất bại.
Trong vụ kiện dân sự năm 1990, người vợ góa của Richard được bồi thường 7,57 triệu USD, gần như toàn bộ tiền bản quyền của Jack từ cuốn sách In the Belly of the Beast.
Jack sống những năm cuối đời sau song sắt. Ngày 10/2/2002, ở tuổi 58, hắn tự tử tại trại cải tạo Wende ở New York. Trước đó, tháng 8/2001, Jack đã bị từ chối ân xá.
Tuệ Anh (theo AETV, History)
