James "Bulger" Whitey là ông trùm của Winter Hill Gang, băng tội phạm khét tiếng ở Boston. Trong thập niên 1970 và 1980, ông ta xây dựng đế chế tội phạm với nhiều hoạt động bất hợp pháp, trong đó có buôn ma túy, tống tiền và giết người.
Song song với việc điều hành băng nhóm, Whitey còn có một vai trò khác: Người cung cấp thông tin cho FBI.
Ông trùm được FBI bảo kê
Whitey và đặc vụ FBI John Connolly cùng lớn lên ở khu South Boston. Sau khi gia nhập FBI, Connolly duy trì mối quan hệ với gia đình Whitey và đưa ông ta trở thành một trong những nguồn tin quan trọng của cơ quan này.
Theo thỏa thuận, trong hơn 15 năm, Whitey cung cấp cho Connolly và các đặc vụ khác thông tin về những băng nhóm đối thủ, trong đó có mafia Italy. Đổi lại, Whitey nhận được sự bảo vệ từ một bộ phận trong FBI, giúp ông ta tránh được những nỗ lực truy tố từ các cơ quan thực thi pháp luật khác.
Theo Tom Foley, cựu chỉ huy Cảnh sát bang Massachusetts từng dành nhiều năm truy bắt Whitey, văn hóa của FBI vào thời điểm đó cũng góp phần tạo điều kiện cho những mối quan hệ như vậy. Những đặc vụ xây dựng được quan hệ với các "nguồn tin cấp cao" có thể được đánh giá cao trong quá trình thăng tiến.
Whitey vì thế trở thành một nguồn tin đặc biệt có giá trị trên giấy tờ. Tuy nhiên, Foley cho rằng ông ta thường chỉ cung cấp thông tin khi điều đó phục vụ lợi ích của chính mình, chẳng hạn giúp loại bỏ các đối thủ.
Trong khi FBI coi Whitey là nguồn tin, các cơ quan khác lại coi ông ta là mục tiêu điều tra. Foley kể rằng mỗi khi nhóm của ông chia sẻ thông tin với FBI, hoạt động điều tra thường bị lộ. Một trong số đó là cuộc điều tra cái chết của Roger Wheeler, người bị Winter Hill Gang sát hại năm 1981. Connolly đã báo cho Whitey biết FBI đang điều tra vụ án này.
James "Whitey" Bulger ôm một con dê trong bức ảnh chụp trước khi biến mất năm 1995. Ảnh: FBI
Bê bối bị phanh phui
Connolly không phải người duy nhất bị cáo buộc giúp Whitey. John Morris, cấp trên của Connolly, cũng liên quan và từng nhận tiền từ Whitey. Theo Foley, một số cấp trên của FBI tại Boston và Washington cũng biết về mối quan hệ này.
Cuối những năm 1990, bê bối bị phanh phui, Connolly trở thành gương mặt đại diện cho vụ tham nhũng tại văn phòng FBI ở Boston. Năm 2002, Connolly bị kết tội tham gia và điều hành các hoạt động tội phạm có tổ chức ở cấp liên bang và nhận án 10 năm tù.
Morris được miễn truy tố để đổi lấy lời khai chống lại Connolly, sau đó làm chứng trong phiên tòa xét xử Whitey năm 2013.
Theo các cựu quan chức thực thi pháp luật và nhà báo từng điều tra Whitey và Connolly, mối quan hệ giữa tên trùm tội phạm và đặc vụ liên bang không chỉ phơi bày sự tiếp tay của một đặc vụ biến chất, mà còn cho thấy một văn hóa mang tính hệ thống dung túng cho tham nhũng. Thậm chí sau khi vụ việc bị phanh phui, phải mất nhiều năm sau quy mô và mức độ kéo dài của văn hóa tham nhũng này mới thực sự được phơi bày.
Cuộc lẩn trốn 16 năm
Năm 1994, FBI chuẩn bị truy tố Whitey. Connolly mật báo cho Whitey về một cáo trạng bí mật của đại bồi thẩm đoàn. Ông trùm lập tức rời Boston ngay trước Giáng sinh, khi FBI chưa kịp hành động.
Ban đầu Whitey đi cùng Teresa Stanley, bạn gái lâu năm mà ông ta quen từ cuối thập niên 1960. Sau đó, Teresa muốn quay lại Boston vì gia đình. Whitey đưa bạn gái trở về rồi tiếp tục bỏ trốn cùng Catherine Greig, người tình kém gần 20 tuổi mà ông ta đã qua lại trong phần lớn thời gian yêu Teresa.
Catherine ở bên Whitey suốt 16 năm lẩn trốn, chăm sóc ông ta tận tâm. Hai người định cư tại Santa Monica (California), sau khi di chuyển qua nhiều nơi trên nước Mỹ.
Catherine Greig. Ảnh: Nytimes
Trong thời gian trốn chạy, Whitey sống khá kín đáo. Ông ta được cho là có tài sản khoảng 50 triệu USD trước khi bỏ trốn. Khi bị bắt, điều tra viên tìm thấy 822.000 USD tiền mặt được giấu trong các bức tường tại căn hộ ở Santa Monica. Tiền còn được cất trong các két an toàn ở Montreal, Dublin, London và Florida.
Whitey đặc biệt thận trọng khi sử dụng số tiền này vì lo ngại có thể bị truy dấu. Phần lớn số tiền được tìm thấy là những tờ 100 USD in năm 1995.
Theo Rich Teahan, cựu đặc vụ FBI tham gia điều tra Whitey từ năm 2006, Whitey từng lo rằng việc sử dụng những tờ tiền quá cũ có thể gây nghi ngờ. Vì vậy, ông ta thường mang tiền mặt tới Las Vegas, đổi thành chip casino, chơi vài ván rồi đổi chip lấy tiền mới.
Whitey cũng tìm cách để có giấy tờ nhận dạng giả. Tại Santa Monica, ông ta kết bạn với James Lawler, người vô gia cư có tuổi và ngoại hình tương đối giống mình. Whitey trả cho James vài trăm USD để lấy giấy khai sinh và những giấy tờ nhận dạng khác, đồng thời thuê cho người này một căn hộ ở West Los Angeles. Những giấy tờ đó giúp Whitey tạo một danh tính mới trong thời gian lẩn trốn.
Những lần bắt hụt
Trong hơn một thập kỷ, Whitey là một trong những tên gangster bị truy nã gắt gao nhất nước Mỹ, đồng thời là mục tiêu truy bắt lớn nhất của FBI trong nước.
Suốt 16 năm, Whitey nhiều lần suýt bị bắt. Vụ việc đáng chú ý nhất là vào năm 2006 tại San Diego, Whitey tới rạp xem The Departed, bộ phim của đạo diễn Martin Scorsese lấy cảm hứng từ cuộc đời ông ta.
Một cảnh sát đang ngoài giờ làm, vốn xuất thân từ Boston, tình cờ nhìn thấy Whitey trong rạp. Hai người thậm chí nhìn thẳng vào nhau khi Whitey bước ra khỏi rạp. Ngay sau đó, ông trùm lên xe điện rời đi.
Viên cảnh sát không mang vũ khí nên quay lại tòa án để lấy súng. Khi trở lại, Whitey đã biến mất. Thông tin về cuộc chạm trán được báo cho một đồn cảnh sát gần đó nhưng không mang lại kết quả gì.
Ngoài ra, FBI từng nhận được hàng nghìn tin báo về việc Whitey xuất hiện tại những nơi khác nhau trên thế giới. Các điều tra viên từng bay tới Cuba, Italy hay Mexico để kiểm tra manh mối nhưng đều dẫn tới ngõ cụt.
Dấu vết từ người tình
Bước ngoặt của cuộc truy bắt đến khi FBI chuyển trọng tâm sang Catherine Greig.
Các điều tra viên biết Catherine từng thường xuyên điều trị nha khoa và phẫu thuật thẩm mỹ trước khi rời Boston cùng Whitey. FBI liên hệ với các tạp chí chuyên ngành phẫu thuật thẩm mỹ và nha khoa, đồng thời đăng quảng cáo kêu gọi cung cấp thông tin về cô ta.
Cách làm này giúp FBI có được những bức ảnh mới của Catherine, được chụp tại một cơ sở phẫu thuật thẩm mỹ mà cô ta từng tới. Sau đó, FBI phát những bức ảnh này trên các quảng cáo truyền hình trên toàn nước Mỹ, đồng thời nhấn mạnh khoản tiền thưởng 2 triệu USD cho thông tin giúp bắt được hai người.
Chỉ trong vòng một ngày sau khi quảng cáo được phát, một người từng sống gần nơi Whitey và Catherine ở đã gọi điện báo cho nhà chức trách địa chỉ của họ tại Santa Monica.
Sáng 22/6/2011, Whitey bị FBI bắt giữ tại bãi đậu xe của tòa nhà, sau khi bị người quản lý tòa nhà nói dối để dụ ra ngoài.
Catherine Greig (trái) và James "Whitey" Bulger sau khi bị bắt. Ảnh: U.S.Marshals Service
Kết cục của ông trùm
Năm 2013, Whitey bị kết tội với nhiều cáo buộc giết người, tống tiền, rửa tiền, buôn bán ma túy, tham gia và điều hành các hoạt động tội phạm có tổ chức. Ông ta bị tuyên hai án tù chung thân cộng thêm 5 năm tù.
Catherine cũng phải chịu án vì giúp Whitey trốn tránh nhà chức trách. Cô ta bị tuyên 8 năm tù và thêm 21 tháng vì từ chối làm chứng trước đại bồi thẩm đoàn. Catherine hoàn thành án tù ngày 21/7/2020, năm cuối cùng được chấp hành dưới hình thức quản thúc tại gia.
Ngày 20/10/2018, hơn 7 năm sau khi bị bắt, Whitey bị sát hại trong nhà tù liên bang ở tuổi 89. Cựu trùm mafia, vốn bị nhiều người trong thế giới ngầm Boston căm ghét vì chỉ điểm, được cho là bị bạn tù dùng một ổ khóa giấu trong chiếc tất đánh chết.
Năm 2022, ba tù nhân bị truy tố với cáo buộc âm mưu giết người cấp độ một liên quan đến cái chết của Whitey.
Tuệ Anh (theo AETV, Boston Globe)
