Sáng 8/10, chị Lan, ngụ TP HCM, lần thứ hai nhận cuộc gọi của người xưng là "trực ban Công an phường Hạnh Thông" (Gò Vấp cũ, nơi chị cư ngụ). Giọng anh ta gay gắt: "Tại sao chị vẫn chưa liên hệ với anh Hoàng qua Zalo để được hướng dẫn cập nhật VNeID cho con?".
Trưa hôm qua, người này đã gọi điện cho chị, nói gia đình chưa hoàn tất việc cập nhật thông tin định danh điện tử cho con và yêu cầu chị đến trụ sở công an để thực hiện. Khi chị nói đang bận, không thể đến ngay, người này đề nghị kết bạn Zalo với "anh Hoàng, cán bộ công an phụ trách hành chính của phường" (số điện thoại khác) để được hỗ trợ làm online.
Nghi ngờ, chị dừng cuộc gọi, chủ động tìm số điện thoại công an phường để xác minh. Cảnh sát khu vực nơi chị sinh sống khẳng định không có thủ tục cập nhật định danh điện tử cho trẻ theo cách người lạ hướng dẫn.
Zalo của "anh Hoàng". Ảnh: Người dân cung cấp
Thủ đoạn chị Lan gặp phải cũng vừa được Công an Hà Nội cảnh báo. Theo cơ quan này, người giả danh cán bộ quản lý cư trú hoặc hỗ trợ dịch vụ công thường gọi cho phụ huynh, thông báo dữ liệu căn cước của trẻ bị sai lệch, chưa hợp lệ hoặc cần "xác thực gấp".
Sau khi tạo lòng tin, chúng yêu cầu truy cập đường link lạ, cài ứng dụng giả mạo hoặc cung cấp mã OTP nhằm đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản. Để tăng độ tin cậy, kẻ gian còn có thể mặc trang phục giống công an khi gọi video, thậm chí giả mạo số điện thoại cơ quan nhà nước.
Người tự xưng công an mặc sắc phục khi gọi video. Ảnh: Phạm Hải
'Công an' mặc sắc phục gọi video, thúc giục thao tác
Anh Tân, ngụ phường An Khánh, TP HCM, cũng nhận cuộc gọi từ người tự xưng công an phường, thông báo cần cập nhật "định danh điện tử" và "sổ hộ khẩu điện tử".
Khi anh nói không thể đến trụ sở, người này lập tức đề nghị thực hiện qua Zalo. Khoảng 5 phút sau, một người khác, được giới thiệu là cán bộ công an khu vực, gọi video cho anh.
Trên màn hình xuất hiện người đàn ông mặc sắc phục công an, ngồi trong một phòng làm việc. Người này yêu cầu anh Tân sử dụng một điện thoại để duy trì cuộc gọi, máy còn lại đăng nhập VNeID, mở các mục liên quan thành viên hộ gia đình để "kiểm tra thông tin".
Trong lúc hướng dẫn, người đàn ông liên tục thúc giục anh làm theo. Khi anh Tân hỏi vì sao phải dùng hai điện thoại, liệu có nguy cơ mất thông tin hay không, người này đáp: "Cái máy là do chính tay anh bấm, chứ tôi không có thọc tay qua được cái máy của anh đâu mà sợ".
Anh Tân tiếp tục chất vấn về danh tính và quy trình thực hiện. Khi bị hỏi có đang thực hiện cuộc gọi lừa đảo và có bị ai ép buộc hay không, người mặc sắc phục im lặng rồi trả lời: "Không nói được".
Được hỏi có người ngồi bên cạnh, người này đáp: "Đúng rồi", sau đó nhiều lần nhắc lại "không nói được, cuộc gọi đang được ghi âm" và đề nghị kết thúc.
Khi bị hỏi về việc lừa đảo, người giả công an nói "không trả lời được", cho biết "có người ngồi ở đây" và cuộc gọi đang được ghi âm. Video: Phạm Hải
Thay đổi kịch bản theo từng nạn nhân
Cập nhật định danh cho trẻ, kiểm tra thông tin hộ gia đình hay xác thực dữ liệu cư trú là những lý do khác nhau được người giả công an sử dụng để tiếp cận người dân. Điểm chung là tạo cảm giác có một thủ tục hành chính cần giải quyết, rồi chuyển sang hướng dẫn trực tuyến khi người nhận không thể đến trụ sở.
Thiếu tá Phan Hoàng Sử, Công an phường Trấn Biên, TP Đồng Nai, cho biết kịch bản lừa đảo còn được điều chỉnh theo loại điện thoại mà nạn nhân sử dụng.
Với thiết bị Android, kẻ gian có thể hướng dẫn cài ứng dụng không rõ nguồn gốc. Nếu người nhận dùng iPhone, chúng viện lý do phần mềm trên iOS bị lỗi, yêu cầu mượn điện thoại Android để tiếp tục thực hiện.
Theo thiếu tá Sử, những phần mềm giả mạo có thể khiến thiết bị bị chiếm quyền kiểm soát. Kẻ gian còn lợi dụng tâm lý lo ảnh hưởng quyền lợi của con để thúc giục phụ huynh làm ngay, hạn chế thời gian kiểm chứng.
Ông khuyến cáo phụ huynh không truy cập đường link, cài ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin ngân hàng theo yêu cầu qua điện thoại. Khi nhận cuộc gọi nghi vấn, cần chủ động liên hệ cơ quan công an để xác minh; nếu đã cung cấp thông tin hoặc nghi bị lừa, nhanh chóng trình báo để được hỗ trợ.
Phạm Hải - Lê Phương
