Thanh tra Chính phủ hôm 28/7 đã ban hành thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật với dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Tại đây, cơ quan thanh tra đã chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm tại gói thầu XD01, XD02 thuộc dự án thành phần 2; gói thầu 5.6, 5.10 thuộc dự án thành phần 3.
Tại gói thầu 5.10 về thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - chủ đầu tư dự án sân bay Long Thành, công bố liên danh Vietur trúng thầu với giá hơn 27.800 tỷ đồng và gần 339 triệu USD (hơn 8.100 tỷ đồng), tổng 35.900 tỷ đồng.
Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là IC Istas (thuộc IC Holdings của Thổ Nhĩ Kỳ). Các thành viên còn lại gồm: Ricons, Newtecons, Sol E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1, Vinaconex, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội và các đơn vị khác như Phục Hưng Holdings, ATAD và Hawee.
Sân bay Long Thành tháng 5/2026. Ảnh: Phước Tuấn
Theo kết luận thanh tra, hồ sơ mời thầu tại gói 5.10 nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần. Trong đó, yêu cầu thông số kỹ thuật về khả năng xử lý với hệ thống thang bộ hành và thang cuốn theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực; yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự có nội dung "hoặc công trình kết cấu dạng nhà" là chưa phù hợp.
Khi thẩm định, tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm nhưng lại không yêu cầu nhà thầu làm rõ khi đánh giá năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của nhà thầu Vinaconex.
Hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur dùng đồng tiền nước ngoài, giá trị 235,7 triệu USD là sai quy định. Việc này bên mời thầu không phát hiện ra, vẫn ký hợp đồng và thanh toán bằng USD.
Đến 31/3/2025, dù chủ đầu tư chưa nghiệm thu thanh toán với các chi phí thiết bị dự thầu trên song Thanh tra Chính phủ đánh giá, sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá USD đã tăng nhiều.
Trước việc, 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn để lấy lãi 10,6 tỷ đồng, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này là chưa đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo thỏa thuận hợp đồng 5.10 và quy định pháp luật.
Nhiều vi phạm của liên danh Vietur
Hợp đồng 5.10 thỏa thuận tỷ lệ giá trị công việc tối đa được giao thầu phụ là 80% của giá hợp đồng. Điều này bị Thanh tra Chính phủ cho rằng không đúng quy định tại hồ sơ mời thầu. Một số vật tư, thiết bị thay đổi về nơi sản xuất, mã hiệu, nhà sản xuất so với đề xuất trong hồ sơ dự thầu cũng là sai quy định.
Nhà thầu thi công một số hạng mục trước khi được chủ đầu tư và tư vấn giám sát chấp thuận biện pháp tổ chức thi công. Biện pháp thi công nâng kết cấu mái thép trung tâm nhà ga hành khách có sự thay đổi. Dù đã được chủ đầu tư chấp thuận nhưng chưa được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định.
Thanh tra xác định các nhà thầu chính gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, Vinaconex, Công ty cổ phần Kết cấu thép ATAD và Phục Hưng chuyển nhượng cho nhà thầu khác một phần công việc thuộc gói thầu 5.10 với tổng giá trị 1.596 tỷ đồng khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ.
Ngoài các vi phạm trên, thanh tra cũng chỉ ra nhiều vi phạm về chuyển nhượng thầu tại 4 gói. Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với một số nhà thầu chuyển nhượng thầu và chủ đầu tư ACV vi phạm quy định của Luật Đấu thầu, vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán.
Công trường sân bay Long Thành nhìn từ trên cao. Ảnh: Phước Tuấn
Để xảy ra các vi phạm, cơ quan thanh tra cho rằng cũng có nhiều nguyên nhân khách quan bởi Long Thành giai đoạn 1 là dự án quan trọng quốc gia ngành giao thông, cấp đặt biệt. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 100.000 tỷ đồng, với hơn 150 gói thầu trong nước và quốc tế. Yếu tố thời tiết mưa theo mùa tại tỉnh Đồng Nai và Covid-19 cũng có những tác động, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thực hiện dự án.
Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng chỉ đạo rà soát, chấn chỉnh quản lý, xử lý trách nhiệm với các sai phạm trong hoạt động đầu tư, xây dựng tại dự án. Quá trình xử lý nếu phát hiện vi phạm pháp luật, thiệt hại tiền, tài sản, vốn Nhà nước thì chuyển cho cơ quan chức năng có liên quan để xem xét, xử lý theo quy định.
Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 được phê duyệt với tổng mức đầu tư hơn 109.111 tỷ đồng, gồm 4 dự án thành phần, thực hiện giai đoạn 2020-2025. Sau đó quy mô và thời gian được điều chỉnh nhưng cơ bản hoàn thành năm 2025.
Dự án gồm hai đường cất hạ cánh, một nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ, công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Trong đại án xảy ra tại ACV, Bộ Công an đã khởi tố 31 người để điều tra về bốn tội danhVi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, Đưa hối lộ, Nhận hối lộ, Tham ô tài sản, trong đó có Chủ tịch HĐQT ACV Vũ Thế Phiệt, cựu Chủ tịch HĐQT Vinaconex Nguyễn Hữu Tới.
Phạm Dự
