Sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Dự thảo đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 xuống còn 4 tội, gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Trong những tội được đề xuất bỏ án tử hình, việc xử lý tội mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn có ý kiến khác nhau.
Về tội mua bán trái phép chất ma túy, Thứ trưởng Công an Phạm Thế Tùng cho biết khối lượng ma túy trong nhiều vụ án thực tế vượt xa ngưỡng để áp dụng khung hình phạt cao nhất. Khi đã vượt ngưỡng này, người phạm tội có thể cho rằng việc tiếp tục mua bán lượng ma túy lớn hơn cũng không làm thay đổi khung hình phạt họ đối mặt. Điều đó gây khó khăn cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Thực tế, hình phạt tử hình được áp dụng với tỷ lệ tương đối cao đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, nhưng loại tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp. Cơ quan soạn thảo cho rằng hiệu quả phòng, chống tội phạm còn phụ thuộc chủ yếu vào việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời, không chỉ vào mức hình phạt cao nhất.
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, hành vi mua bán từ 30 kg nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca (chứa hoạt chất chính là cocain) thuộc khung hình phạt tù chung thân hoặc tử hình. Ngưỡng tương ứng là 3 kg đối với heroin, cocaine, methamphetamine, amphetamine, ketamine, fentanyl, MDMA hoặc XLR-11; 9 kg đối với chất ma túy khác ở thể rắn và 22 lít đối với chất ma túy khác ở thể lỏng.
Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Công an, phát biểu tại phiên họp sáng 25/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan soạn thảo khẳng định cần bảo vệ đặc biệt trẻ em và xử lý nghiêm hành vi xâm hại. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng án tử hình cần được xem xét trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.
Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị giới hạn án tử hình ở những tội nghiêm trọng nhất, gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng. Theo hướng đó, dự thảo bỏ án tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, nhưng vẫn giữ mức phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân cho các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Nếu hành vi đồng thời cấu thành tội khác xâm phạm tính mạng, trách nhiệm hình sự sẽ được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành chủ trương tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình. Tuy nhiên, việc bỏ mức án này ở từng tội cần được cân nhắc kỹ, nhất là với tội mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi, để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm.
Cơ quan thẩm tra đề nghị xin ý kiến đại biểu Quốc hội nếu các phương án còn nhiều quan điểm khác nhau; trường hợp cần thiết, cơ quan soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
Đề xuất bổ sung bốn tội danh liên quan dữ liệu
Ngoài chính sách về án tử hình, dự thảo sắp xếp lại 7 điều luật nhằm không bỏ lọt những hành vi đã được quy định là tội phạm, đồng thời đề xuất bổ sung bốn tội: thu thập trái phép dữ liệu trên đường truyền; giả mạo liên quan đến hệ thống thông tin, phương tiện điện tử; xâm phạm dữ liệu cá nhân; cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Chính phủ xác định đây là nội dung quan trọng của lần sửa đổi Bộ luật Hình sự. Theo cơ quan soạn thảo, tội danh mới chỉ được bổ sung đối với hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội mà biện pháp dân sự, kinh tế hoặc hành chính không đủ hiệu quả để phòng ngừa, xử lý.
Cấu thành từng tội cần chặt chẽ, có ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự rõ ràng và thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Chính phủ cho biết sẽ phân định các hành vi này với vi phạm hành chính, tránh chồng lấn hoặc cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo hợp pháp.
Dự thảo Bộ luật Hình sự đã được Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp tháng 8 và dự kiến trình thông qua tại kỳ họp tháng 10.
Sơn Hà
