Trường hợp họ không có tiền hoặc tài sản để thực hiện nghĩa vụ bồi thường thì khoản tiền này sẽ được giải quyết như thế nào?
Trong trường hợp đó, cha, mẹ hoặc những người thân khác của thủ phạm có phải dùng tài sản của mình để bồi thường thay hay không? Hay nghĩa vụ bồi thường chỉ thuộc về chính người gây ra thiệt hại, dù không còn khả năng thanh toán?
Độc giả Kim Châu
Luật sư tư vấn:
Về nguyên tắc, cần tách bạch trách nhiệm hình sự với nghĩa vụ dân sự bồi thường thiệt hại. Việc người phạm tội bị tuyên án tử hình không làm mất đi nghĩa vụ bồi thường đối với gia đình nạn nhân. Cụ thể như sau:
Xác định người có nghĩa vụ bồi thường
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi xâm phạm tính mạng của người khác và gây thiệt hại thì phải bồi thường. Đối với trường hợp làm chết người, Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các khoản thiệt hại có thể bao gồm chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng và khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại.
Do đó, nếu bản án hình sự đã tuyên bị cáo phải bồi thường cho gia đình nạn nhân thì chính người gây ra thiệt hại là người có nghĩa vụ thi hành khoản bồi thường đó.
Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, khoản 1 Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rất rõ: "Người từ đủ mười tám tuổi trở lên gây thiệt hại thì phải tự bồi thường".
Người được bồi thường cần làm khi hung thủ không chịu bồi thường
Nếu bản án đã có hiệu lực nhưng người phải thi hành án không tự nguyện bồi thường, người được bồi thường có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành phần nghĩa vụ về tài sản theo bản án.
Sau khi hết thời hạn tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không thực hiện, Chấp hành viên sẽ xác minh điều kiện thi hành án. Theo Điều 37 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, việc xác minh có thể bao gồm việc xác định tài sản, thu nhập và các điều kiện khác của người phải thi hành án.
Nếu phát hiện người phải thi hành án có tài sản hoặc thu nhập đủ điều kiện, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp thi hành án theo quy định để bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ.
Như vậy, trong trường hợp người phạm tội bị kết án tử hình nhưng không có tiền hoặc tài sản để thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về dân sự cho nạn nhân hoặc thân nhân của nạn nhân, thì cha, mẹ của người phạm tội không có nghĩa vụ phải dùng tài sản của mình để bồi thường thay cho con.
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp cha, mẹ của người phạm tội dù không có nghĩa vụ pháp lý nhưng vì "chữ tình", sự day dứt trước mất mát mà con mình gây ra, vẫn tự nguyện dùng tiền hoặc tài sản của mình để hỗ trợ, bồi thường cho gia đình nạn nhân. Sự tự nguyện ấy, dù không thể bù đắp được mất mát quá lớn, nhưng phần nào thể hiện sự chia sẻ, trách nhiệm và mong muốn góp sức xoa dịu nỗi đau của phía nạn nhân.
Luật sư Phạm Thanh Hữu
Đoàn luật sư TP HCM
