Không chỉ có những cảnh quan thiên nhiên đẹp, Bắc Ninh còn được biết đến là một miền đất đa dạng về bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh các phong tục tập quán, các lễ hội, các loại hình nghệ thuật… thì văn hóa ẩm thực của đồng bào các dân tộc nơi đây cũng góp phần quan trọng trong việc phát triển du lịch của tỉnh hiện nay.
Ẩm thực dân tộc là một trong những thành tố văn hóa phản ánh bản sắc, văn hóa mỗi cộng đồng, dân tộc. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, phương thức chế biến, cách thưởng thức khác nhau đã tạo nên những món ăn đặc trưng cho mỗi tộc người, mỗi địa phương; chỉ cần nhắc đến tên món ăn, người ta biết nó xuất phát từ địa phương nào, của dân tộc nào. Đó cũng là một trong những yếu tố tạo ra sức hút hấp dẫn trong du lịch đối với du khách thập và đóng vai trò quan trọng góp phần tạo ấn tượng tốt đẹp, làm tăng hiệu quả hoạt động quảng bá du lịch, thu hút du khách đến với địa phương.
Nói đến văn hóa ẩm thực đồng bào dân tộc thiểu số của Bắc Ninh chính là nhắc đến những món ăn mang hương vị truyền thống của mảnh đất trung du miền núi, thể hiện nét văn hóa, phong tục tập quán, nếp sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số sinh sống nơi đây. Ẩm thực của đồng bào dân tộc thiểu số của Bắc Ninh cũng rất đa dạng với nhiều món ăn là đặc sản vừa ngon vừa hấp dẫn. Chúng là các món ăn đặc trưng của từng dân tộc sử dụng trong ăn uống hàng ngày, trong ngày lễ tết và đặc biệt là được giới thiệu trong cuộc thi ẩm thực như: lợn quay của các dân tộc, xôi trứng kiến của người Cao Lan - Sán Chí, bánh vắt vai của người Tày - Nùng…, món khau nhục của người Hoa, bánh bìa, xôi nhiều màu…
Xôi trứng kiến
Thực tế hiện nay, nhiều món ăn của đồng bảo dân tộc Tày, Nùng ở khu vực Lục Ngạn, Sơn Động thuộc tỉnh Bắc Ninh đã rất được du khách yêu thích thưởng thức tại chỗ hay mua về làm quà biếu mỗi khi có dịp đi đến địa phương. Nhiều món ăn được các thực khách đánh giá cao bởi từ hương vị đặc sắc cho đến quy cách trình bày, hay mẫu mã đều khá độc đáo. Tiêu biểu như món cơm lam có hương vị đặc trưng, khó trộn lẫn. Được chế biến từ gạo nếp, cơm lam không nấu từ gạo tẻ mà nấu bằng gạo nếp. Hạt nếp thu hoạch từ những thửa ruộng bậc thang “độc nhất vô nhị” chỉ nơi đây mới có. Cơm lam có thêm hương vị đặc trưng của nước dừa, nếp mới, lạc chín hoặc thịt lợn. Nước cốt dừa thổi cơm trên lửa thay vì nước mưa thông thường; Xôi ngũ sắc là loại xôi có 5 màu nhuộm từ nước các loại lá tự nhiên. Bao gồm màu trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây và tím hay đen. Điểm đặc biệt của ẩm thực dân tộc Tày là không dùng bất cứ loại phẩm màu hay chất phụ gia nào. Để tạo màu, người Tày sẽ dùng các loại lá cây ngoài tự nhiên để nhuộm màu cho gạo nếp rồi mới đem đồ chín; Món Xôi trứng kiến được mang về làm sạch rồi xào chín với hành khô. Xôi nếp cái hoa vàng đồ chín rồi trộn với phần trứng kiến đã xào. Xôi dẻo mềm, vị béo ngậy của trứng kiến và thơm ngào ngạt mùi hành phi khiến ai ăn một lần là nhớ mãi; Món khau nhục của Tày Nùng Bắc Ninh cũng có hương vị đặc trưng riêng của miền đất. Hay các loại bánh của người Nùng có bánh chưng, bánh vắt vai, bánh dày, bánh cốm, bánh bỏng, bánh gio, bánh trôi, bánh chay, bánh gai... cũng được nhiều du khách ưa chuộng và mua về làm quà cho người thân và bạn bè. Để hấp dẫn hơn thu hút du khách các sản phẩm ẩm thực bán để làm quà trong dịch vụ du lịch tại các khu điểm du lịch cộng đồng cũng được quan tâm đến vấn đề mẫu mã, nhãn hiệu, bao bì sản phẩm. Mẫu mã và nhãn hiệu đẹp, qui cách đóng gói gọn nhẹ dễ dàng trong vận chuyển đi lại nên rất được du khách ưa chuộng.
Xôi ngũ sắc
Với những đặc trưng riêng, văn hoá ẩm thực đồng bào dân tộc thiểu số ở Bắc Ninh đã và đang là một nguồn lực quan trọng trong việc xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch nhất là loại hình du lịch cộng đồng- một trong những sản phẩm du lịch đặc trưng chủ lực của tỉnh hiện nay. Trong thời gian tới, để phát huy hơn nữa các giá trị độc đáo của văn hoá ẩm thực dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, các cấp, ngành quản lý cũng như người dân địa phương cần quan tâm có cơ chế chính sách cho việc khai thác bảo tồn phát huy giá trị văn hoá ẩm thực dân tộc; Tạo được sản phẩm có thương hiệu riêng cho văn hoá ẩm thực dân tộc thiểu số địa phương; Tăng cường quản lý chất lượng, vệ sinh, an toàn thực phẩm các món ăn ẩm thực truyền thống dân tộc thiểu số địa phương trong quá trình phục vụ khách du lịch; Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến du lịch gắn với văn hóa ẩm thực dân tộc thiểu số địa phương đến với đông đảo du khách; Quan tâm đến công tác đào tạo truyền dậy về văn hoá ẩm thực truyền thống dân tộc.
Bên cạnh đó, cần quan tâm mở lớp truyền dạy kỹ năng nghề chế biến món ăn để trao truyền cho thế hệ trẻ về văn hóa ẩm thực truyền thống dân tộc địa phương. Đó cũng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm ngày một bảo tồn gìn giữ và phát triển những nét đặc trưng văn hoá ẩm thực truyền thống dân tộc thiểu số của tỉnh hiện nay./.
Minh Chiến
